Het uitlenen van een Ouessant‑ram voor het dekseizoen is een praktijk die steeds populairder wordt onder hobbyfokkers. Het laat toe om genetische diversiteit te vergroten zonder zelf meerdere rammen te moeten houden. Maar hoewel Ouessants klein en handig zijn, brengt het uitlenen van een ram altijd verantwoordelijkheid, afspraken en risico’s met zich mee — voor beide partijen. Waar moet je op letten als uitlener en als lener, en hoe voorkom je problemen dankzij duidelijke en realistische afspraken.

Het dekseizoen start half oktober. Het kan ook enkele weken vroeger maar dan kunnen er al lammetjes zijn in februari wanneer het nog erg koud is 's nachts. De rammen keren half februari terug, voor het lammeren begint.

De voordelen van een Ouessant‑ram (uit)lenen
Voor beide partijen zijn er voordelen:
De uitlener heeft soms meer rammen dan de weide in de winter aankan. Het uitlenen draagt bij aan genetische variatie binnen de populatie. Soms worden rammen ook uitgewisseld, dan vervalt uiteraard de dekvergoeding.
Als lener hoef je zelf geen ram aan te houden, vooral omdat de meeste kuddes eerder klein zijn. De lener kan gericht voor bepaalde bloedlijnen of gewenste eigenschappen kiezen. Kies sowieso voor een stamboekram met identificatie, ook om ongewenste inteelt te vermijden. Fokkers van gekeurde dekrammen vind je bij de stamboekvereniging, in België is dit BOV (Belgische Ouessantschapen Vereniging).

Goede afspraken = goede vrienden
Vóór vertrek wordt de ram gecontroleerd op gezondheid: is hij ontwormd en gevaccineerd? Hij hij correcte hoeven en vertoont hij geen huidproblemen of parasieten (luizen, mijt, schurft)?

Rammen met dominant of zelfs agressief karakter zijn niet gewenst. Is dit toch het geval, bespreek het dan onderling.
Ontleners zonder ervaring met rammen krijgen best tips over het omgaan met rammen, vasthouden, laden enzovoort.

Als ontlener heb je zorgplicht tijdens het verblijft. Je houdt dus dagelijks toezicht op de ram en zorgt voor voldoende voeding, water en beschutting. Je wil de ram in dezelfde goed staat teruggeven als bij ontvangst.

Toch kunnen ongelukjes gebeuren. Daarom is het goed afspraken te maken over verwondingen of sterfte. Standaard wordt afgesproken dat de lener verantwoordelijk is voor huisvesting, veiligheid en verzorging, maar niet voor onvoorziene natuurlijke oorzaken (bv. een hartstilstand). Gebeurt er iets onverwacht met de ram? Dan dient de ontlener zo snel mogelijk de eigenaar te verwittigen. Op die manier kan die laatste beslissen of de interventie van een dierenarts aangewezen is.

Andere afspraken:
- Controleer op voorhand het afstammingsdocument en het keuringsformulier
- Onderverhuur is niet wenselijk, tenzij expliciet voorafgaandelijk overeengekomen
- Maak afspraken over de periode van de uitlening. Wie zorgt voor het transport?
- indien de ram schade toebrengt aan derden (bvb na een ontsnapping), komt de familiale BA verzekering van de eigenaar niet meer tussen, maar is het aan de ontlener om de eigen verzekeraar aan te spreken.
- de dekvergoeding

Conclusie
Samenwerken is de sleutel tot een vlot dekseizoen. Het uitlenen van Ouessant‑rammen is een win‑winsituatie wanneer beide partijen vooraf nadenken, open communiceren en praktische afspraken maken. Zowel lener als uitlener dragen verantwoordelijkheid voor het welzijn van de dieren — en dat is uiteindelijk het allerbelangrijkste.

De rasstandaard van het Ouessant schaap heeft als hoofddoel om de eigenschappen van het oorspronkelijke Ouessant schaap zo goed mogelijk te conserveren. Zo is de schofthoogte uiteraard belangrijk, naast een hele reeks andere kenmerken, zoals een korte staart, fijne oren, eenvormige kleur enzovoort. Nu, een aantal kenmerken doen niets af aan de gezondheid van het dier: een ooi van 47 cm met lichte hoornaanzet, een te lange staart en vlekken in de vacht, heeft daarom nog geen gezondheidsproblemen.
Bij sommige raseigenschappen is er echter wel een gezondheidsrisico dat soms onderschat wordt. Daarom is het belangrijk een goede beoordeling te doen van het schaap. Laat ons even focussen op 4 kenmerken (en deze selectie is zeker geen exhaustieve lijst):
​​
1. De tanden: het Ouessant schaap heeft 8 snijtanden in de onderkaak. Die snijtanden moeten perfect aansluiten op de bovenkaak als het schaap na 2,5 jaar al zijn snijtanden heeft gewisseld. Zo slijten ze stelselmatig af. Helaas staan de tanden bij sommige Ouessanten te veel naar voor gericht (zie foto). Je kan dit voelen door met je vinger over de snijtanden te gaan van boven naar onder: je mag dan geen scherpe tanden voelen. Dit lijkt triviaal maar is het allerminst. Als het schaap immers nog maar 6-7 jaar is vallen deze tanden immers vaak al uit waardoor het een pak moeilijk wordt om te grazen. Vaak is bijvoederen de enige optie en worden deze schapen minder oud dan Ouessantjes met een correct gebit. 

​
​2. De pootstand: Sommige Ouessantjes hebben koehakkige achterpoten. Dit wil zeggen dat ze "X-benen" hebben. Je kan koehakkigheid vaststellen door het schaap langs achter te observeren. Tijdens de jonge jaren van het dier levert koehakkigheid meestal slechts beperkte ongemakken op, maar op latere leeftijd kan de overbelasting van de gewrichten leiden tot stijfheid, pijn en zelfs kraken in de heup bij het stappen. Die genetische heupdysplasie wil je vermijden door te fokken met dieren met rechte poten.

​3. De hoeven: Gezonde hoeven zijn verzorgde hoeven. Die moeten bij Ouessantjes een drietal keer per jaar geïnspecteerd en zonodig bekapt worden, als ze op verharde grond lopen soms maar 2 maal per jaar. Daardoor wordt de overtollige hoornige aangroei verwijderd. Zo vermijd je dat er delen van de hoornaangroei los komt te liggen, waardoor er zich dan weer bacteriën in de holtes kunnen nesteren. Door een overgroeide hoorn kan een Ouessant overigens kreupel beginnen lopen, waardoor deze minder zal grazen. Het gevolg op de gezondheid laat zich raden.

​4. De hoorns (voor rammen): Te nauwe hoorns bij de rammen leveren problemen op omdat ze na verloop van tijd tegen de kop kunnen duwen of er zelfs in groeien. In dat geval is moeten de hoorns deels afgezaagd worden. Wanneer de hoorns nog in de groei zijn, moet het afzagen zelfs regelmatig gebeuren. Uiteraard is het scheren van een ram met te nauwe hoorns ook geen pretje.

In 2021 werd op Youtube (https://www.youtube.com/watch?v=qB3yblWVEeA&t=5022s) een documentaire met als titel "Mouton d'Ouessant - Les Lutins du Montana" gepubliceerd over het Ouessantschaap door Dominique Morzynski, een gekende Franse Ouessanthouder. Hij is een autoriteit op het gebied van het originele Ouessant schaap. Zijn kudde is trouwens rechtstreeks afkomstig van oude bloedlijnen. Morzynski heeft sinds vele jaren ook een uitgebreide blog (http://ouessant-mouton.over-blog.com) die alle aspecten van het Ouessantschaap omvat.

De documentaire die Morzynski nu gerealiseerd heeft samen met Dominique Leplant van Bergerie d'Inès, werd intussen al ruim 2000 maal bekeken via Youtube, zelfs al is ze niet in eerste instantie gericht op het grote publiek, maar eerder op geïnteresseerde Ouessanthouders.
In anderhalf uur neemt Morzynski ons mee langs de geschiedenis van het Ouessantschaap, de huidige uitdagingen en de toekomst van dit type schaap. Ook zijn eigen kudde van een hondertal dieren in diverse kleuren komt aan bod alsook de weg die hij gedurende bijna een kwarteeuw heeft afgelegd als fokker. Al in eerste minuten komt Morzynski tot de kern van zijn passie voor het Ouessant schaap; ik fok ze puur voor het plezier om ze te te observeren zegt hij.

De documentaire is enkel in het Frans beschikbaar, hetgeen voor sommige kijkers misschien een obstakel kan zijn. Toch loont het zeker de moeite om de visie van Morzynski op het oorspronkelijke Ouessantschaap met zijn primitieve eigenschappen te doorgronden. De prachtige luchtbeelden en de filmmuziek maken deze documentaire zeer genietbaar en een aanrader voor ons allen.

Zo, de vruchtbaarheid bij Ouessanten: laat ons beginnen bij het makkelijke deel - de ram. Die is vruchtbaar vanaf hij ongeveer 6 maanden oud is, en dit tot op zeer hoge leeftijd. Om te vermijden dat een ramlam z'n moeder dekt moet hij dus gespeend worden (=weggeplaatst worden van de moeder) vanaf de leeftijd van 5 à 6 maanden. Meestal spreken we dan over augustus om de ramlammeren ten laatste weg te halen bij de moeder.

In principe kan een ram tientallen ooien dekken binnen dezelfde dekperiode, maar bij de meeste fokkers krijgt de ram met niet meer dan een dozijn ooien te maken.

De ooien dan: die zijn in principe ook in hun eerste levensjaar reeds vruchtbaar, al start de vruchtbare periode vaak later (november) dan volwassen ooien (eind september - begin oktober). Toch wordt aanbevolen om ooitjes in hun eerste levensjaar niet in te zetten voor de fok. Ze zijn zelf nog niet volgroeid, inclusief het bekken. Om geboorteproblemen uit te sluiten en de jonge ooien de kans te geven normaal uit te groeien, worden ze pas ten vroegste toegelaten tot de fok vanaf de leeftijd van 1,5 jaar.

De ooien hebben hun cyclus om de 14 à 17 dagen.  De vruchtbare periode duurt ongeveer 24 uur. Er wordt aangeraden om de ram minstens  3 cycli bij de ooien te laten. De ram kan dankzij speciale receptoren in zijn vomeronasaal orgaan (of orgaan van Jacobson) ruiken of de ooi vruchtbaar is. De ram zal hiertoe flemen, dit is het omkrullen van de bovenlip om via de mond te ademen en op die manier de oestrogenen van de ooi te anaylseren.

Het dekkingspercentage ligt bij Ouessanten zeer hoog (méér dan 95%). Indien er uitzonderlijk toch eens een ooi niet drachtig is, wordt gezegd dat ze "gust" blijft, al is het moeilijk een onderscheid te maken met een vroegtijdige vruchtafbreking.

Ouessant ooien hebben een worpgrootte van 1, dus telkens een éénling per jaar. Uitzonderlijk komt een tweeling ter wereld, in dat geval wordt geadviseerd om niet verder te fokken met deze dieren. Het is niet de bedoeling dat het Ouessant ras een industrieschaap wordt waarbij meerlingen de norm geworden zijn voor mercantiele redenen.

Tot de leeftijd van 6,5 jaar kunnen gezonde ooien probleemloos 1 lam per jaar zogen. Vanaf de leeftijd van 7,5 jaar en zeker bij 8,5 jaar is het van belang de ooi goed te observeren of ze nog wel in voldoende goede conditie is om een laatste lam ter wereld te brengen en te zogen. De dracht en het zogen vergt veel van de ooi, zeker als ze op leeftijd is. Vanaf de leeftijd van 9,5 jaar worden ooien niet meer ingezet voor de fok en kunnen ze genieten van hun oude dag.
Conclusie: een gezonde ooi kan in haar leven dus 6 à 7 worpen aan.

Wil je Ouessant schapen houden, dan betaal je tot 3 maal toe: een retributie, een bijdrage en een heffing. Een ganse boterham dus, die er ongetwijfeld sommige amateurschapenhouders van weerhoudt om hun schapen te registreren.

1. Retributie DGZ
Je betaalt een jaarlijkse retributie van 13,78€ aan Dierengezondheidszorg Vlaanderen (DGZ). Deze retributie laat DGZ toe om iedere schapenhouder te registreren (via SANITEL), oormerken te verdelen en de zogenaamde 15 december-telling te organiseren. En die 15 december-telling laat op haar beurt weer toe om een andere bijdrage te betalen: de bijdrage aan het Sanitair Fonds. Slim bedacht van onze politici: de kosten om een bijdrage te berekenen worden geïnd… via een andere bijdrage !

2. Bijdrage Sanitair Fonds
Heb je in de 15 december-telling maximaal vijf ooien opgegeven, betaal je niets aan het Sanitair Fonds. Vanaf 6 ooien ouder dan 6 maanden oud betaal je een forfait van 15 € verhoogd met 0,30 EUR per ooi ouder dan 6 maanden.
Dit "Sanitair fonds" is gebaseerd op de solidariteit tussen “producenten” en “sectoren” onderling en komt tussen:

• om de waarde van de dieren in geval van verplichte slachting of ruiming te compenseren
• in de verplichte dierenartsenbezoeken
• in de kosten van monsternemingen en analyse
• in onderzoeksprogramma's

Nu, denk maar niet dat je bij een epidemie van bijvoorbeeld mond-en klauwzeer veel zal terugzien van je solidaire bijdrage die je al die jaren hebt betaald. De terugbetalingscriteria zijn immers helemaal afgestemd op de commerciële waarde (=gewicht) van “industrie-schapen” die een veelvoud wegen van onze Ouessant schaapjes. Je krijgt dus slechts een aalmoes terug als Ouessant houder maar je hebt wel evenveel afgedragen als een professionele schapenhouder. De andere kostenposten zoals onderzoeksprogramma’s, dierenartsen en labo-activiteiten zijn overigens ook voornamelijk gericht op de professionele schapenhouderij. De wet spreekt trouwens over “producenten” en “sectoren”. Geen enkele Ouessant-houder zal zichzelf als “producent” bestempelen, laat staan dat er zoiets als een “Ouessant-sector” zou bestaan. In de praktijk komt het erop neer dat de kleine particulier de schapenindustrie sponsort. Opnieuw schitterend gevonden !

3. Heffing FAVV
Maar het kan nog sterker: heb je in de 15 december-telling maximaal 10 ooien opgegeven, blijf je “hobbyhouder” en betaal je niets aan het FAVV (Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen). Vanaf 11 ooien ouder dan 6 maanden wordt je plots “Operator binnen een sector die actief is binnen de voedselketen”. Voor onze geliefde Ouessantjes is dat natuurlijk je reinste waanzin, of heeft iemand bij het FAVV al Ouessant-vlees in de winkel of op de menukaart gezien?
Dus vanaf 11 ooien betaal je een forfait van € 205,27 bedrag 2020) voor, hou je vast: de “productie” en “distributie” van het “product” aan de eindverbruiker. Uiteraard staat deze definitie mijlenver af van de dagelijkse Ouessant-houder. De beleidsverantwoordelijken hebben er zich weer gemakkelijk vanaf gemaakt door de hobbyfokker via een arbitraire maatstaf van 11 ooien plots te bombarderen tot een vleesproducent uit de “primaire sector”

CONCLUSIE
Dus wat betaal je nu in totaal? Hierbij het overzicht volgens het aantal ooien in 2020:

In de overgrote meerderheid van de geboortes van een Ouessant schaap is menselijke interventie niet nodig en zelfs niet wenselijk. Veel lammeren worden 's nachts geboren, in dat geval heeft de ooi sowieso de rust die ze nodig heeft. Gebeurt het toch overdag, hou dan enkele meters afstand tijdens de bevalling en wees zo stil en discreet mogelijk. Vooral voor jonge kinderen kan het moeilijk zijn om hun enthousiasme te bedwingen. Zorg dat de ooi in ieder geval zowel de weeën als de uitdrijvingsfase in alle rust kan volbrengen. Vrij snel na de bevalling zal de ooi rechtstaan en op die manier de navelstreng doorbreken. Vervolgens zal de ooi het lam helemaal drooglikken. Weerhou je ervan om het lam vast te nemen alvorens de ooi het lam drooggelikt heeft. Het is een noodzakelijke stap om tot een natuurlijk binding te komen tussen de ooi en het lam. Bovendien schuilt er ook voor jezelf een gevaar in dat niet iedereen kent: op het geboorteslijm kan namelijk een bacterie zitten die Q-koorts kan veroorzaken bij de mens ! Als je dus uitzonderlijk toch zou moeten ingrijpen tijdens de bevalling, moet je dus ten stelligste latex handschoenen dragen en deze nadien vernietigen. Na de geboorte is het normaal dat de ooi nog wat bloed verliest, maar dat mag ook niet overdreven zijn. De moederkoek wordt door de ooi na enige tijd uitgedreven. Ook hier moet je deze nageboorte omzichtig verwijderen (kan in de grond begraven worden, maar wel voldoende diep) om risico op besmetting met de Q-koortsbacterie en andere ziekteverwekkers uit te sluiten. Zeker zwangere vrouwen moeten hierbij opletten.
​
Het kan raadzaam zijn om biestmelk bij de hand te houden in geval het lam niet zou drinken bij de ooi. Normaliter zijn de ooien goede moeders, maar er kan een probleem zijn met de uier. Normaliter moet het lam binnen 1 à 2 uur drinken bij de moeder. Het lam zal vrij snel beginnen zoeken naar de uier, uitzonderlijk is hier hulp bij geboden, maar pas ten vroegste 2 uur na de bevalling.
Als het de tijdens de geboorte of de dagen nadien erg koud is (rond het vriespunt), kan het lam doodvriezen. Afhankelijk van de weersverwachting kan je dus maar beter een warmtelamp klaarhouden om de ooi en het lam een beetje warmte te bieden.

Eens het lam volledig droog is kan je het geslacht op verschillende manieren bepalen: de rammetjes hebben hoornaanzet: door met je vinger op hun voorhoofd te wrijven voel je 2 "bobbels" waar de hoorns zullen komen. Mogelijkheid 2 is de controle van het geslachtsorgaan: de balzak valt onmiddellijk op. De derde mogelijkheid laat toe om het geslacht op afstand te bepalen: bij het plassen zakken de ooitjes door beide achterpoten, terwijl de plas er tussen de achterpoten uitkomt. De rammetjes daarentegen plassen gewoon "rechtopstaand" en de plas komt er uit ter hoogte van de buik.
De rammetjes, die later in hun jonge leven best niet aangehaald worden en zelfs beter totaal genegeerd worden, kunnen in de eerste 3 dagen van hun leven best wèl meermaals per dag worden vastgenomen en gestreeld. Dit heeft een gunstig gevolg voor hun latere attitude ten opzichte van mensen.

Een aantal van de rammen op de Peutiestede lopen op een zogenaamde "rammenweide". Dat is een weide die exclusief is voorbehouden voor de heren onder de Ouessants. Op zo'n rammenweide wordt er wel een onderlinge rangorde bepaald door de rammen zelf, maar doorgaans ontwikkelen de heren heel snel een sociaal gedrag ten opzichte van elkaar. Ze grazen dan het grootste deel van de dag rustig naast elkaar. Aan het begin van het dekseizoen bij de Peutiestede, dat start vanaf 15 oktober, krijgen een tweetal rammen de kans om gedurende 2 maanden de rammenweide te verlaten om hun genen door te geven. Ze vervoegen dan de ooien, die eveneens op hun eigen weide staan.

Voorzichtigheid is wel geboden als je één enkele ram toevoegt aan een grote groep rammen. Het risico bestaat dat de nieuwe ram de wind van voren krijgt van de andere rammen. Twee rammen die elkaar rammen zullen een paar passen tot verschillende meters achteruit stappen om vervolgens met volle kracht vooruit te lopen. Net voor de inslag met de andere ram zal hij de voorpoten opwerpen en met een nekstoot nog meer kracht trachten uit te oefenen tegen de hoorns van de andere ram. Dit proces wordt verschillende malen herhaald tot 1 ram het opgeeft en het strijdtoneel verlaat.

Ook jonge rammetjes zullen schijngevechten onder elkaar doen, als oefening voor later. Voor jonge rammetjes is dit stoeigedrag. Bij een harde kopstoot tussen 2 jaarlingen werd dit jaar 1 zwarte ram zwaar geraakt door zijn halfbroer. Na de luide slag viel de ram onmiddellijk neer en kon niet meer opstaan. Hoewel bij min of meer bij bewustzijn, leek alle spiercontrole verdwenen. Na een nacht rust en observatie, werd duidelijk dat er sprake was van een ernstig hersentrauma. De ram kon 24 uren na het voorval weliswaar het hoofd bewegen, maar snelle oogbewegingen wezen erop dat de hersenschade weinig goeds voorspelde. Na enkele dagen zonder merkbare verbetering werd de ram, hoewel hij nog at door zich liggend voort te bewegen in het hoge gras, uit zijn lijden verlost.

Deze veelbelovende ram had het ongeluk dat de hoorn van zijn kameraadje hem waarschijnlijk op een slechte plaats op de kop heeft geraakt. Hoewel het een weinig voorkomend letsel betreft, is het toch geen alleenstaand geval. De ram heeft een harde kop, maar toch...